Ai cho phép đặt trạm Cai Lậy?…

0
140
“Đàng nào mày cũng chết, nhưng tao đã nới lỏng nút thắt một chút rồi đó. Chịu chưa?” (Tranh, lấy trên facebook của Bao Trung Nguyen).

BOT & LIÊN MINH NGUYỄN TẤN DŨNG – ĐINH LA THĂNG – BẮC HÀ

Hút máu nhân dân… 
Những câu hỏi gửi ông Thắng…
“BOT Cai Lậy: Không sai, không dời, không mua lại…”

Tại sao lại miễn, giảm phí qua trạm thu phí Cai Lậy vì cái sai ở đây là vị trí đặt trạm chứ không phải là mức phí. Nhà nước cần giám định khoản tiền nhà đầu tư thực sự đã bỏ ra ở 26,5km (chứ không chỉ căn cứ lên mức họ kê khai) rồi hoàn trả cho họ (không quá 300 tỷ). Bắt buộc dời trạm thu phí vào phần đường tránh. BOT là đầu tư để cho người dân có thêm lựa chọn chứ đâu phải là chặn cửa, đơm đó, buộc mọi người dân dù đi đường cũ hay đường mới đều phải trả tiền cho nhà đầu tư.

Cần điều tra xem ai đã cho phép đặt trạm thu phí Cai Lậy trên quốc lộ Một; Quyết định này phải được coi là hành vi cấu kết của các quan chức hư hỏng với các tư bản thân hữu để chiếm đoạt tiền bạc của những người dân chỉ đi qua phần đường nâng cấp phải trả cả phần tiền BOT.

Hàng trăm nghìn tỷ đã được ném vào BOT, trong nhiệm kỳ Bộ trưởng của Đinh La Thăng, mà chỉ cần kiểm toán của Hồ Đức Phớc – người kéo Đinh La Thăng vào BCT bằng cửa ngách – cũng đã phát hiện ra số tiền thực đầu tư nhỏ hơn con số khai báo rất nhiều. Tác giả của con số khổng lồ này là liên minh ma quỷ: Nguyễn Tấn Dũng – Đinh La Thăng – Bắc Hà. Một phương thức rút tiền ngân hàng mà chính ông Nguyễn Văn Bình, khi còn là Thống đốc, dù chịu ơn “king maker” Bắc Hà vẫn đã từng công khai phản đối.

PS: Thay vì đưa một con số BOT tuyệt đối, tôi sửa lại là “hàng trăm nghìn tỷ” vì một chuyên gia về ngân hàng vừa cho tôi biết là con số rất lớn nhưng chưa có thống kê nào chính xác. Xin lỗi các bạn.

TRƯƠNG HUY SAN

VIDEO NHẠC CHẾ BOT CAI LẬY

BOT tại gia!

Hôm trước, chuẩn bị đi ngủ thì nhớ ra đang là cuối tháng, vậy là hắn đè vợ ra, định làm tí giải đen. Khởi động xong, chuẩn bị tăng tốc thì vợ đưa tay ra chặn lại, bảo:

– Nộp tiền đê!

– Tiền nộp từ đầu tháng rồi mà!? – hắn ngạc nhiên.

– Đó là tiền sinh hoạt hàng tháng, còn đây là phí tính theo lượt, hai loại khác nhau!

– Ở đâu ra cái phí đó?

Vợ hắn nghe vậy thì nghiêm giọng, chỉ chỉ lên hai quả bưởi “năm ngón” căng mọng trước ngực, bảo:

– Tôi mới bơm lại hai quả này mất hơn trăm củ đấy. Ông nghĩ tôi bơm để ông dùng miễn phí à? Tôi sẽ thu mỗi lần một trăm, theo hình thức BOT, tới khi đủ vốn thì thôi!

– Nhưng rõ ràng là từ lâu rồi tôi không hề đụng tới hai cái quả đó, tôi chủ yếu hoạt động ở khu vực trung tâm thôi. Tôi không có nhu cầu dùng, cô tự đi bơm rồi giờ bắt tôi nộp phí là sao?

– Không dùng là chuyện của anh, còn thu phí là chuyện của tôi. Tiền bơm là tôi đi vay ngân hàng, tôi mà không thu phí, ngân hàng nó đến nó siết bưởi của tôi à?

Hắn đem chuyện đó kể lại với bố. Bố hắn nghe xong giận tím mặt, bảo: “Yên tâm, bố đã có cách!” Rồi bố hắn mở tủ, lấy ra mấy bịch tiền lẻ mệnh giá 200 đồng đưa cho hắn… Đêm hôm ấy, và mấy đêm sau đó, hắn làm theo cách của bố: dùng tiền lẻ để trả phí cho vợ. Việc hắn đóng phí bằng tiền lẻ đã gây ra cảnh tắc “giường”: nửa đêm rồi, hai vợ chồng cứ nằm tồng ngồng trên giường đếm tiền, cãi nhau inh ỏi. Bà nội hắn – vốn đã cao tuổi và khó ngủ – nghe hai vợ chồng hắn ầm ĩ thì không chịu nổi liền đặt ra quy định là “Nếu quá 1h đêm mà hai vợ chồng vẫn “tắc giường” thì bà nội sẽ phạt vợ hắn. Vợ hắn sợ phạt, nên cứ đến 1h là phải xả trạm, để hắn nện miễn phí…

Chuyện của vợ chồng hắn vẫn diễn biến rất phức tạp và chưa có hướng xử lý thỏa đáng dù là đã được trình lên ông nội, cụ nội hắn để xin ý kiến chỉ đạo. Bố hắn thì vẫn tích trữ cả đống tiền lẻ để sẵn sàng tiếp ứng cho hắn trong cuộc chiến với vợ hắn.

Có lần hắn hỏi: “Tại sao bố ủng hộ con quyết liệt như vậy?”, bố hắn bảo: “Nếu vợ mày mà thu được phí của mày một cách ngon lành, chắc chắn mẹ mày cũng sẽ học theo và sẽ thu phí của tao, rồi tới lượt các mụ khác trong khu cũng học đòi theo, vậy là đàn ông cả cái khu này sẽ bị đè đầu, cưỡi cổ và bị bóc lột bởi chính vợ mình – những kẻ mà trước khi cưới nhau vẫn thề thốt rằng sẽ phấn đấu trở thành người vợ tốt, hết lòng phục vụ chồng như một người đầy tớ. Đàn ông ở khu ta đó. Có bị vợ bắt nạt không? Điều đó tùy thuộc hành động của mày! Chỉ thuộc vào mày mà thôi!”.

NGUYỄN HÀ BẢO TRUNG

BOT VÀ TIỀN LẺ

* Cách nay 1-2 ngày ông Ông Nguyễn Đức Kiên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của QH trả lời báo chí rằng: …ở một số nơi xuất hiện tình trạng người dân bỏ tiền lẻ vào chai để trả phí mỗi lần qua trạm thu phí, gây khó dễ cho nhân viên thu phí. Và ông khẳng định: “Những hiện tượng đó là sai luật. Nếu anh không thích thì anh có quyền từ chối sử dụng dịch vụ đó, tại sao phải làm thế? Nhưng tôi được biết, nhiều luật sư lên tiếng phân tích rõ như thế là phạm luật”(?!)

Ông còn nói thêm: “Việc bỏ tiền lẻ vào chai khi qua trạm thu phí cho thấy văn hoá ứng xử đang có vấn đề” (http://bit.ly/2fKnfjn).

Thưa ông Nguyễn Đức Kiên, ông đã nói những điều sai căn bản, từ pháp luật đến thực tế:

  1. Trạm thu phí Tiền Giang đặt trên đường QL 1 và là đường độc đạo, k có chuyện “anh không thích thì anh có quyền từ chối sử dụng dịch vụ”. Và đây là đường mà các tài xế đã đóng phí cầu đường hàng năm. Điều nầy chứng tỏ ông k hiểu gì thực tế-k biết trạm thu phí đặt ở đâu-mà vẫn phát biểu với công chúng.
  2. Theo Điều 23 Luật Ngân hàng Nhà nước và Điều 3 Quyết định số 130/2003/QĐ-TTg của Thủ Tướng CP về việc bảo vệ đồng tiền VN: Hành vi từ chối nhận, lưu hành đồng tiền đủ tiêu chuẩn lưu thông do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát hành, là hành vi bị cấm theo luật định.

Họ đang vận hành đúng luật thì “văn hoá ứng xử đang có vấn đề”, nghĩa là gì?

Không biết ông phát ngôn với tư cách là một nhà lập pháp chuyên nghiệp, là đại diện cơ quan dân cử hay là người phát ngôn cho Bộ GTVT hoặc nhà đầu tư?

* Còn ông Trần Văn Bon, Giám đốc Sở GT-VT tỉnh này cho biết, các trường hợp tài xế đưa tiền lẻ qua Trạm thu phí tuyến tránh TX. Cai Lậy đều được ghi nhận qua camera và đã được báo về Công an tỉnh Tiền Giang. Nếu trường hợp tài xế nào thực hiên nhiều lần sẽ nhắc nhở và nếu tái phạm sẽ có hướng xử lý cụ thể (http://bit.ly/2uZWaKK).

Nếu tài xế bị xử lý (vì sử dụng tiền lẻ) thì các ông đã làm trái với Luật Ngân hàng Nhà nước và Quyết định của Thủ Tướng CP; đồng thời trái với Luật Cán bộ, công chức (cán bộ, công chức chỉ được làm những gì luật cho phép).

Không phải vì quan chức mà mấy anh muốn nói gì thì nói, muốn làm gì thì làm; kể cả những điều trái luật!

Còn a/e tài xế, bây giờ có thể không bị xử lý vì “tội đưa tiền lẻ”, nhưng các anh đã có trong “hồ sơ”, mai mốt các anh cũng có thể bị hành, bị xử vì lí do khác. Đó là bi kịch mà ta buộc “phải sống chung”!

* Vì sao báo chí vừa loan tin Bộ GTVT giảm phí BOT Cai Lậy với “tinh thần hồ hởi” và không có lời phản biện?

Chiều 15/8, phát biểu tại UBTV QH, Bộ trưởng GTVT Trương Quang Nghĩa cho biết đề xuất của địa phương giảm giá vé 35.000 xuống 25.000 đồng nhà đầu tư sẵn sàng. Suy cho cùng, vẫn tủ tiền đấy thay vì thu gần 7 năm thì kéo dài 12-13 năm. Vậy tổng số tiền phải đóng có gì khác nhau?

Bản chất vấn đề là phải dời trạm thu phí vào đường tránh (đây là “đường dịch vụ”, tài xế có quyền lựa chọn), nếu không-xe sẽ cày hết các đường làng và tính mạng con người ở đây vì mất an toàn giao thông sẽ là hậu quả khôn lường!

VINH TRUONG QUANG

Những tờ tiền lẻ tưởng như chẳng có mấy giá trị nhưng nay đã trở thành trung tâm của câu chuyện. Ảnh: Người Lao Động.

Tôi định không viết về BOT Cai Lậy bởi bạn bè viết quá nhiều rồi nhưng thông tin cứ đập vào mặt mỗi lần lên FB và cảm giác bức xúc cứ tăng dần và cuối cùng thì phải viết. Bức xúc bởi họ sai lè lè, làm sai quy định về khoảng cách được đặt trạm thu phí và đặt cả nơi họ không được phép đặt, bắt lái xe phải trả phí cả cái dịch vụ họ không được hưởng, bức xúc về bản chất tham lam, chỉ nhăm nhăm bóc lột người dân của chủ đầu tư, bức xúc bởi sự tiếp tay của quan chức với doanh nghiệp, khi trả lời báo chí thì loanh quanh, lại còn bảo không muốn dùng dịch vụ thì thôi, phản ứng bằng cách trả tiền lẻ là “văn hoá ứng xử có vấn đề”. Trả lời mà không hề tìm hiểu thực trạng trong khi con đường ấy lái xe bắt buộc phải qua. Xin lỗi, dù cố gắng nhã nhặn nhưng tôi không thể nghĩ được một tính từ nào êm tai hơn là từ NGU khi ông nghị nói câu này!

Bức xúc bởi chủ đầu tư cho quay phim lái xe trả tiền lẻ, kêu gọi công an vào cuộc, mang luật pháp ra doạ lái xe. Tôi thách công an nào xử lý lái xe dùng tiền lẻ đấy? Lái xe nào bị xử lý, hãy dùng FB để kêu cứu cộng đồng. Khi họ thấy doanh nghiệp sai, chẳng lẽ họ cứ phải chấp nhận nghiến răng trả tiền và không được có bất cứ hành vi phản đối nào?

Quen bắt nạt dân đen quá rồi. Tầng lớp được gọi là đại diện, nói lên tiếng nói của dân thì lại hùa vào cùng với quyền lực để bắt nạt dân tiếp.

Bộ Tài Môi thì không bảo vệ được môi trường, biển, rừng bị phá hoại giờ đến bộ GTVT lại tiếp tay doanh nghiệp hút máu của dân là sao? Đất nước này biết trông chờ vào đâu để phát triển?

Người dân biết trông chờ vào cá nhân, tổ chức nào để thấy được ngày mai tươi sáng? Các ông cứ kêu gọi cứu vớt lòng tin nhưng những gì các ông làm và nói thì không ai ngửi được.

CHAU DOAN

Về BOT!

Tôi đọc tài liệu về mở rộng tuyến đường Quốc lộ 1 từ Hà Tĩnh đến Cần Thơ, nơi mà các trạm thu phí với chiêu bài BOT ngang nhiên đặt ngay trên Quốc lộ 1 đều hướng về một cái tên duy nhất: Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) ông Đinh La Thăng, tư lệnh ngành giao thông thời kỳ này. Tất nhiên, điều này được Thường trực Chính phủ đã thông qua.

Để các anh chị hiểu rõ hơn cách người ta thực hiện BOT, tôi xin lấy ví dụ về trường hợp của trạm thu phí Cai Lậy.

Sau khi được Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng đồng ý chủ trương cho công ty liên danh xây dựng tuyến tránh qua Thị xã Cai Lậy dài 12km và nâng cấp 26km đường Quốc lộ 1 ở địa phận Huyện Cai Lậy (Tiến Giang), Thứ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Nguyễn Văn Thể sẽ đại diện cho Nhà nước ký hợp đồng với doanh nghiệp thực hiện.

Và đây là thứ doanh nghiệp cần chuẩn bị:

Tổng kinh phí đầu tư dự án: 1 ngàn 392 tỷ (1.392.765.000.000)

Chủ đầu tư có vốn chưa đến: 209 tỷ (208.901.000.000)

Đi vay ngân hàng: hơn 1 ngàn 183 tỷ (1.183.850.000.000).

Tiền trả lãi dự tính trong thời gian xây dựng: hơn 114 tỷ (114.231.000.000).

Nghĩa là chỉ cần có dự án thì chắc chắn lời và ngân hàng sẽ đảm bảo cho vay đến hơn 85% kinh phí thực hiện dự án.

Liên minh BOT để bòn rút nhân dân, tạo nên cảm xúc tiêu cực trong nhân dân được hình thành như vậy!

Tôi thật sự không hiểu được rằng, tại sao lãnh đạo Bộ Giao thông Vận tải lại cương quyết bảo vệ cho trạm thu phí Cai Lậy (Tiền Giang) một cách trơ trẽn đến vậy?

Hồ sơ còn đó, hợp đồng còn đó giờ cứ nói như trẻ con cãi nhau ô ăn quan.

Tôi lại không hiểu xài tiền lẻ thì có vấn đề gì mà phải tìm cách đối phó, phải báo cơ quan công an?

Đất nước này dẫu có hoang mang đến đâu thì cũng không phải vô chủ để một vài vị ở Bộ Giao thông Vận tải bảo trợ cho những gian thương muốn tung hoành múa gậy vườn hoang ra sao thì múa?

Tại sao Hiệp hội Vận tải chưa tính đến phương án khởi kiện? Tại sao chưa minh bạch việc thu chi của Quỹ Bảo trì đường bộ?

NGÔ NGUYỆT HỮU

Chống nạn thu phí ở BOT Cai Lậy – mẫu mực về phản kháng dân sự phi bạo lực

Hàng triệu độc giả của báo chí và cộng đồng mạng đang theo dõi vụ “tài xế dùng tiền lẻ khi qua trạm thu phí Cai Lậy”, với cả sự hồi hộp lẫn thích thú. Vụ Cai Lậy sau này chắc sẽ còn được kể lại nhiều lần như một chuyện vui. Nhưng còn hơn thế nữa: Những người lái xe dùng tiền lẻ đóng phí đã mang đến cho chúng ta một ví dụ tuyệt vời về phản kháng dân sự phi bạo lực, “hay lắm, đẹp lắm, có thể viết thành sách”.

Bản chất của vụ dựng chốt thu phí ở BOT Cai Lậy là Công ty TNHH Đầu tư Quốc lộ 1 Tiền Giang (Giám đốc: Nguyễn Phú Hiệp) lập một trạm thu phí trên Quốc lộ 1. Trước đây, họ đã đầu tư theo hình thức BOT (xây dựng – vận hành – chuyển giao) tuyến đường tránh 12 km thuộc thị xã Cai Lậy. Tuy nhiên, thay vì đặt trạm thu phí ở đường tránh thì công ty lại “xếp nhầm” nó vào Quốc lộ 1, khiến cho ngay cả những người không sử dụng đường tránh mà đi qua Quốc lộ 1 cũng phải nộp tiền. Và vì Quốc lộ 1 là đường giao thông huyết mạch với hàng chục nghìn lượt xe qua lại mỗi ngày, việc chặn đường thu phí như vậy bảo đảm nhà đầu tư không để lọt “con mồi”, ngược lại, thu được số tiền vô cùng lớn: Mỗi xe đi qua, tối thiểu cũng phải nộp 35.000 đồng/lượt (xe bốn chỗ), tối đa lên tới 180.000 đồng/lượt (xe container).

Hai điều khiến các lái xe phẫn nộ là trạm bị đặt sai chỗ và mức phí quá cao. Thứ nhất là trạm nằm trên quốc lộ nên kể cả người không sử dụng đường tránh cũng phải đóng tiền. Thứ hai là mức phí bất hợp lý. Anh Vũ Huy Hoàng, một tài xế 45 tuổi ở TP. Hồ Chí Minh, cho biết: “Một tuyến đường tránh chỉ dài 12 km mà áp phí gần bằng đường cao tốc Trung Lương 50 km. Tôi lái xe bốn chỗ vào đường cao tốc Trung Lương, mất 40.000 đồng, mà qua Cai Lậy mất 35.000 đồng”.

“Bên công ty đầu tư lý giải là ngoài làm đường tránh, họ còn “tăng cường mặt đường” 26 km trên Quốc lộ 1 nữa. Thật ra họ chỉ phủ nhựa một số chỗ, dặm vá lại một số ổ gà và sơn phết lại vài cây cầu. Trong khi đó, đúng ra, Quốc lộ 1 phải được tu sửa bằng tiền ngân sách nhà nước, trong đó có khoản phí cầu đường mà các xe hàng năm đều đóng. Trong giá xăng cũng đã tính cả phí cầu đường rồi” – anh Hoàng nói rõ.

Lâu nay, tình trạng lập trạm bừa bãi (đường một nơi, trạm một nẻo) để thu phí BOT và nạn phí chồng phí đã xảy ra ở nhiều nơi trên khắp đất nước. Nhưng chỉ đến khi các lái xe nhìn ra được những điều bất hợp lý đó, phản kháng dân sự mới bắt đầu.

Tháng 4/2017, hàng trăm tài xế điều khiển xe di chuyển với tốc độ rùa bò qua trạm thu phí cầu Bến Thủy 1 (Nghệ An), gây ách tắc giao thông. Còn “chiến dịch tiền lẻ” ở Cai Lậy mở màn vào khoảng ngày 1/8/2017.

Bài học đầu tiên: phải hiểu biết

Trả lời câu hỏi, “vì sao các trạm BOT khác không có vấn đề gì mà Cai Lậy mới lập được hơn một tuần đã có chuyện”, anh Vũ Huy Hoàng nhận định: “Quan trọng là bây giờ tài xế bắt đầu nhìn nhận được những bất công, bất hợp lý trong chính sách rồi. Người ta có nhận thức hơn rồi. Vụ Cai Lậy này, tôi nghĩ là có “học tập kinh nghiệm” từ vụ cầu Bến Thủy”.

Kinh nghiệm đó đã từng được chia sẻ mạnh trên mạng xã hội, trong những nhóm Facebook của các tài xế.

Ba ngày đầu tiên (1-3/8), theo phản ánh của nhà đầu tư, có bảy xe “dùng tiền lẻ mệnh giá 200, 500, 1.000 đồng vo tròn để trong chai nhựa, túi nhựa hoặc đưa từng tờ tiền lẻ rồi buộc nhân viên kiểm đếm lại nhiều lần” (Thanh Niên, 5/8/2017).

Trạm thu phí phản ứng ngay: Hễ xe nào đi qua mà có hiện tượng trả tiền lẻ thì nhân viên thu phí nhấn nút, còi hụ ầm ĩ lên và lập tức có người của trạm vác máy ra quay phim, chụp hình xe đó, ghi biển số lại. Ngày 7/8, trả lời phỏng vấn báo Infonet, luật sư Nguyễn Doãn Hùng – Công ty Luật IPIC – nhận định rằng hành vi bỏ tiền lẻ vào chai nhựa, gây ùn tắc giao thông, là có dấu hiệu của tội gây rối trật tự công cộng và có thể bị phạt tù 2-7 năm.

“Thật ra lúc ấy anh em cũng hoang mang” – anh Hoàng kể. “Nhưng rồi có người có ý kiến là việc gì pháp luật không cấm thì ta có quyền làm, mà chưa có văn bản nào cấm sử dụng tiền lẻ cả, đừng nghe hù dọa. Thế là anh em vững dạ làm tới thôi”.

“Hôm đầu tiên còn ít xe dùng tiền lẻ thì trạm đối phó bằng cách cho các xe trả tiền lẻ đi vào len (lane – làn đường) dự phòng, đứng ở đó chờ nhân viên trạm ra đếm tiền. Qua ngày thứ hai, thứ ba, nhiều người hưởng ứng hơn, rồi đông quá, không đủ len dự phòng nữa, trạm đành chịu. Thế rồi nghẽn hết cả, nhiều lúc trạm phải xả cửa, không thu tiền, cho xe qua miễn phí để giải tỏa ách tắc”.

Các tài xế cũng không nhét tiền vào chai nhựa nữa mà đưa cả bó. VnExpress ghi lại, chiều 9/8, có khoảng 10 xe trả tiền lẻ mệnh giá 200, 500 đồng khi qua trạm BOT Cai Lậy, gây ùn tắc kéo dài tới 4km.

Có thể thấy ngay bài học đầu tiên mà các “tài xế tiền lẻ” ở Cai Lậy đem đến, là phải hiểu biết: nhận ra những điều bất hợp lý, hiểu quyền của mình, hiểu mình không sai, hiểu cái nguyên tắc cao nhất của pháp luật là người dân được làm mọi thứ pháp luật không cấm.

Bài học thứ hai: Bắt đầu từ việc nhỏ

Phong trào Otpor! (có nghĩa là “phản kháng”) ở Serbia để lại một nguyên tắc đấu tranh quan trọng: Bắt đầu từ những công việc nhỏ, có vẻ ít tính chính trị, ít nhạy cảm, ít nguy hiểm nhất, sao cho ai cũng có thể làm được. Và đó nên là những việc vẫn nằm trong khuôn khổ luật pháp quốc gia.

Tuần hành đến Bộ Giao thông – Vận tải, ủy ban nhân dân địa phương để phản đối các trạm thu phí “nằm sai chỗ”, hoặc quyết liệt từ chối nộp phí, thì không phải ai cũng dám làm ngay vì rất dễ bị quy chụp là chống phá nhà nước. Nhưng giảm tốc độ, đi xe thật chậm, nộp tiền lẻ khi qua trạm thu phí, như các tài xế đi qua trạm cầu Bến Thủy, Cai Lậy đã làm, gây tắc nghẽn hay là “ùn ứ” theo cách gọi lâu nay của ngành cảnh sát giao thông, thì là việc đúng luật và không có gì nguy hiểm, theo nghĩa là chẳng có lý do gì để bị đàn áp. Tài xế nào cũng có thể tham gia.

Nói cách khác, hành động nộp tiền lẻ là một cách gây khó khăn cho những kẻ bóc lột, nhưng nó lại vẫn là việc chấp hành luật pháp. Vì thế, nó đặt kẻ bóc lột vào tình cảnh “tức tối nhưng không làm gì được”. Cùng lắm thì nhà đầu tư chỉ có thể làm đơn cầu cứu công an. Nhưng công an cũng bị đặt vào thế lưỡng nan: Trấn áp cũng dở (vì không có cớ, và dễ đổ thêm dầu vào lửa phẫn nộ của cư dân mạng), mà không trấn áp cũng dở (các lái xe cứ tiếp tục làm tới).

Bài học thứ ba: Thu hút dư luận ủng hộ

Mặc dù là hành động phản kháng (vốn dĩ bị gắn nhãn là chống đối ở Việt Nam), nhưng “chiến dịch tiền lẻ” của những người lái xe lại tạo được một hình ảnh hoàn toàn khác với những gì người dân thường hình dung. Đó là sự thông minh, hài hước, gây cười.

Trong các nhóm Facebook, cánh lái xe tán chuyện rôm rả, vui vẻ về “chiến dịch”. Họ đăng tải và phát tán những hình ảnh đẹp hoặc gây cười, những clip nhạc chế xung quanh vụ “tiền lẻ qua trạm Cai Lậy”.

Họ cũng có ý thức giữ gìn hình ảnh khi bị quay phim: Hình một anh lái xe trẻ (Phạm Việt) cười rạng rỡ đưa tập tiền 200 đồng cho nhân viên thu phí, do phóng viên Thanh Niên chụp, lan truyền trên mạng Internet và còn được chế lại như một tấm áp phích của thời “Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây”; ai nhìn thấy cũng phải phì cười và chắc chắn là sẽ không dễ quên.

Giống như hiệu ứng mà quảng cáo tạo ra ở người tiêu dùng, hình ảnh này của “chiến dịch tiền lẻ” khiến cho ai chưa quan tâm, chẳng biết gì đến vụ việc, thì sẽ quan tâm; ai biết rồi thì sẽ thấy thích thú và ủng hộ những người lái xe; mà ai chống họ thì cũng khó mà dám công khai chửi bới (trừ một số ít có tư duy như dư luận viên).

Nói về “chiến dịch tiền lẻ”, người ta không thấy ở việc phản kháng đó một hành vi cực đoan, thù hận nào cụ thể, mà chỉ nhớ đến nụ cười rạng rỡ, khuôn mặt dễ mến của anh chàng lái xe, và gương mặt kiên nhẫn của cô nhân viên thu phí cầm xấp tiền lẻ. Phạm Việt được mệnh danh là “hot boy Cai Lậy”.

Bên cạnh việc chấp hành pháp luật, trong việc tạo một hình ảnh đáng mến, các lái xe cũng nhắc nhau giữ thái độ ôn hòa, tránh mọi điều tiếng rằng họ thô tục hay bạo lực. Tất nhiên, vẫn có một vài bài báo trong đó có những câu, từ mang tính chụp mũ, như: “Không chỉ vậy, một vài tài xế còn có lời lẽ không đúng mực gây ức chế tâm lý cho nhân viên” (Thanh Niên, 5/8), “Trạm thu phí dịch vụ đường bộ Cai Lậy đã tạm ngưng thu phí sau khi một số đối tượng xuất hiện cản trở, không cho thu phí” (Tuổi Trẻ, 15/8). Song, tất cả đều bị cộng đồng mạng chỉ trích, cũng như mọi phản ứng tiêu cực của nhà đầu tư hay quan chức đều bị bêu lên mạng, đặc biệt nhờ vai trò của một số Facebooker có ảnh hưởng. Và đó là bài học thứ tư, thứ năm.

Bài học thứ tư: Có người nổi tiếng góp sức

Trong mọi chiến dịch truyền thông trên mạng xã hội về một vấn đề nào đó, không thể thiếu các Facebooker nổi tiếng. Vụ “tiền lẻ qua trạm Cai Lậy” của các lái xe cũng vậy, ngay từ đầu, nó đã được nhiều Facebooker chính trị có tiếng như Hoàng Dũng, Nguyễn Lân Thắng, Nguyễn Chí Tuyến, các nhà báo Trung Bảo, Trương Hữu Danh hưởng ứng.

Nói cách khác, chọn lựa những người có ảnh hưởng và tranh thủ sự ủng hộ của họ là việc khôn ngoan mà các phong trào phản kháng dân sự nên thực hiện.

Bài học thứ năm: Vạch trần mọi hành vi xấu

Mọi phát ngôn, hành động tiêu cực của nhà đầu tư hoặc quan chức đều bị bêu lên mạng để dư luận chỉ trích và chê cười.

Ví dụ như chuyện ông Nguyễn Phú Hiệp, Giám đốc Công ty TNHH BOT đầu tư QL1 Tiền Giang, gửi đơn cầu cứu công an tỉnh; chuyện nhà đầu tư quay phim, ghi hình các tài xế, ghi biển số xe họ, nộp cho công an; chuyện ông Trần Văn Bon – Giám đốc Sở Giao thông – gửi công văn đến UBND tỉnh Tiền Giang, quy chụp hành động trả tiền lẻ qua trạm là chống đối nhà đầu tư; chuyện ông Nguyễn Đức Kiên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, gọi hành vi bỏ tiền lẻ vào chai nộp phí là “văn hóa ứng xử có vấn đề”.

Trên thực tế, chính công an địa phương, nơi đặt trạm BOT, còn bị buộc tội là có hành động gây rối, tấn công người dân. Nhân chứng (dân địa phương) khẳng định ông Huỳnh Văn Tài, Trưởng công an xã Phú An, mặc thường phục, đã ném đá bươu đầu phóng viên báo Thanh Niên tác nghiệp ở trạm Cai Lậy. Đoạn clip ghi lại cảnh này cũng đã được tung lên mạng.

Từ quan chức, nhà đầu tư, đến công an, ai làm sai đều bị cộng đồng mạng phát hiện, lên án và chế nhạo. Trạm BOT Cai Lậy bị gọi là “trạm hút máu Cai Lậy”.

Điều đó đẩy tất cả bọn họ vào tình trạng phải thủ thế hoặc yếu thế, khó mà công khai ra tay mạnh hơn nữa. Nói cách khác, vạch trần, công bố rộng rãi, chỉ trích cái xấu, cái tiêu cực chính là một cách tự bảo vệ.

Bài học thứ sáu: Can đảm, đi đến cùng

Đây không phải là bài học cuối cùng. Đấu tranh thay đổi xã hội, phản kháng dân sự là những công việc khó khăn và đòi hỏi nhiều phẩm chất, kỹ năng, kiến thức, và có thể rút ra từ đó rất nhiều bài học. Song, can đảm, không sợ hãi để đi đến cùng là một phẩm chất nổi bật.

Anh Vũ Huy Hoàng cho biết: “Anh em tài xế lạc quan. Rất tin là đấu tranh sẽ đạt kết quả mong muốn. Tất nhiên có những người vẫn đóng tiền bình thường khi đi qua trạm, nhưng những ai đã tham gia “chiến dịch tiền lẻ” này rồi thì đều vững vàng lắm.”

“Anh em cũng vẫn bàn bạc với nhau, dự đoán trước các khả năng đối phó của phía nhà đầu tư để nghĩ ra cách hóa giải mới. Cái chúng tôi muốn đạt được là phải dẹp cái trạm BOT đó về đúng vị trí của nó và thu đúng giá trị mà nhà đầu tư đã bỏ ra để làm đường tránh. Cứ công ty nào làm đường tránh lại dựng trạm bừa phứa, đè cổ dân ra thu tiền, thì loạn”, anh nói.

ĐOAN TRANG/ LUATKHOA.ORG

Tôi có lỗi để BOT vô pháp như hiện nay! Tôi sẽ chuộc lỗi!

BOT là từ viết tắt của tiếng Anh: Build-Operate-Transfer, có nghĩa: Xây dựng-Vận hành-Chuyển giao. Chính phủ có thể kêu gọi các công ty bỏ vốn xây dựng trước (build), sau đó khai thác vận hành một thời gian (operate) và sau cùng là chuyển giao (transfer) lại cho nhà nước sở tại.

Cách đây 20 năm, tôi bắt đầu tư vấn về những dự án BOT, nhưng về sản xuất điện. Khi đó, tôi đại diện cho phía Việt nam, đàm phán từng điều khoản lẫn những công thức khó nhằn do nhà đầu tư nước ngoài đưa ra. Khung pháp lý về BOT khá sơ sài, mặc dù ưu đãi cho các dự án BOT là cao nhất. Tôi đã nhiều lần phát biểu với những quan chức cấp cao lẫn cấp trung, rằng một đạo luật về hợp tác công tư lẽ ra cần phải ban hành, quy định cụ thể về những dự án công tư, cách thức chọn nhà đầu tư, những hợp đồng mẫu hợp tác công tư (trong đó có BOT), và những ưu đãi của nhà nước dành cho tư nhân. Nhưng có vẻ một vấn đề rất lớn đó không được các quan chức quan tâm, thấu hiểu.

Hơn 10 năm sau, năm 2009, tôi lại tham gia tư vấn cho các doanh nghiệp vận tải cho vụ BOT Xa lộ Hà nội, tại TP Hồ Chí Minh. Gọi Xa lộ Hà nội cho oai, thực ra công ty CII không phải là chủ đầu tư xây dựng Xa lộ Hà nội, mà chỉ là công ty được lập lên để hoàn trả khoản đầu tư xây dựng đường Điện Biên Phủ mở rộng. Thế nhưng CII lập Trạm Thu Phí Xa Lộ Hà nội, làm như họ là nhà đầu tư Xa lộ này để thu phí xe cộ đi lại trên Xa lộ Hà nội, kể cả những phương tiện không đi qua đường Điện Biên Phủ. http://m.baomoi.com/nen-dat-tram-thu-phi-xe-o…/c/3409492.epi

http://m.baomoi.com/da-co-nhieu-uu-ai-danh-ch…/c/3679670.epi

Cuộc chiến dằng dai, đã tưởng có lúc chúng tôi thắng, buộc công ty CII hoặc phải lập trạm ở đường Điên Biên Phủ mở rộng hoặc chấm dứt việc thu phí do thành phố không gia hạn thời hạn thu phí. Thế nhưng đằng sau công ty CII là những thế lực lớn của thành phố này, họ tuy có di chuyển trạm (nhưng không vào đường ĐBP mở rộng) nhưng kéo dải thêm thời hạn đến 2045 với lý do có thêm những dự án BOT khác. Chúng tôi đã khởi kiện công ty CII ra toà, yêu cầu toà buộc CII chấm dứt hành vi thu phí những chủ xe không sử dụng đường Điện Biên Phủ mở rộng và phải hoàn phí do việc thu sai. Người khởi kiện là một doanh nghiệp vận tải, nhưng đáng tiếc chủ doanh nghiệp này đã mất khi vụ kiện dang dở! Cá nhân tôi đã trực tiếp đến Tổng cục Đường bộ, Bộ Tài chính, gửi văn bản đến Thủ tướng….nhưng đáp lại chỉ là một vài công văn, một hai cuộc tiếp xúc lấy lệ!

Giờ đây, nhìn lại với tư cách một công dân và một luật sư, tôi xin nhận trách nhiệm đã chưa làm hết nhiệm vụ, lẽ ra tôi đã chặn đứng tệ BOT đường bộ, làm một nơi thu phí một nơi nhan nhản trên đất nước này.

Tôi xin lỗi các bạn, đã bị thu phí oan. Và để chuộc lỗi lầm, tôi quyết định sẽ giúp các doanh nghiệp vận tải hay những lái xe kiện các doanh nghiệp BOT thu phí sai! Ngay từ hôm nay.

VU HAI TRAN

NO COMMENTS