Sốc Trăng vẫn còn hồn xưa…

0
258
Cầu quay (tên cũ) nay là cầu Maspero

Khao khát muốn nhìn thấy Sóc Trăng của Vương Hồng Sển và Trà Vinh, quê của ông bà tôi, một lần, trước khi hai vùng đất phương Nam có nhiều đặc trưng này biến dạng hoàn toàn. Mùng 8 Tết Đinh Dậu, tôi lên đường.

Đặt chân lên đất Trà Vinh, ghé tiệm bánh canh Bến Có thấy các tài liệu du lịch khen nức nở. Đây là loại bánh canh lòng heo có thêm cục xí quách, đúng là tôi chưa ăn lần nào, khác với bánh canh Trảng Bàng tôi đã quen từ hồi nhỏ. Ăn thử cho biết, vậy thôi, pas mal, nhưng không ấn tượng.

Bỏ qua Trà Vinh để dành cho bận về, qua hai cái bắc (phà), tiếp quốc lộ 60 sang Sóc Trăng.

CÓ MỘT GÓC TIỂU VENISE STRASBOURG Ở SÓC TRĂNG

Cảm giác đầu tiên khi vừa đặt “bánh xe” trên vùng đất này là, không có gì quá lạ lẫm hay quá thua kém Sài Gòn (tất nhiên không phải cái Sài Gòn xa hoa, cái Sài Gòn cao ốc chen chúc nuốt mất bầu trời, âm thầm từng ngày đánh mất địa danh, xóa bỏ di tích, xâm lấn mảng xanh để hiện…đại hóa ngược dòng thời đại).

Sóc Trăng tấp nập chớ không xô bồ, Sóc Trăng văn minh chớ không quê mùa cổ lỗ. Nhưng Sóc Trăng vẫn giữ được trời xanh và con sông (thật ra là kinh) Maspero xuyên thành phố tỉnh lỵ, êm đềm, lặng và dài mút mắt. Nhìn hai dãy phố hai bên bờ, tôi thấy những thành phố cổ có con kinh nhỏ cắt ngang, một góc Venise Nhỏ ở Strasbourg, dòng Yonne ở Auxerre.

Chiều tối bên sông, tôi hỏi dò và tìm đến quán bún nước lèo Cây nhãn, ngồi bên lề đường và bên bờ kinh Maspero cạnh Miếu ông Bắc, mùi bún nấu mắm thơm, gió mát lạnh, không phải cái bún mắm Sài Gòn. Cá lóc đồng dai sớ, con tép (người ta gọi tôm bằng tép dù nó khá to, như tôm thẻ), rau chuối…Mùi và vị bún nước lèo ấn tượng hơn nhiều so với bánh canh ở Trà Vinh. Xe hơi ghé vào tấp nập.

Dù không còn cảnh trên bến dưới thuyền, dù đèn hoa rực rỡ xanh đỏ đón Tết sáng cuối sông nhưng trang trí đèn ở Sóc Trăng không rợ như Đồng Khởi Sài Gòn hay như xú-cheng treo ngược vừa hài vừa bẩn như ở chợ Bến Thành Tết này. Người quê đâu hẳn đã quê.

Vài câu đối đáp với chủ quán, nụ cười của cô, tôi chợt nhận ra người Sóc Trăng…

Thẩm Tuyên

BA NGÀY Ở SÓC TRĂNG-TRÀ VINH KHÔNG NGHE CHỬI TỤC, CHỈ THẤY SỰ CHÂN THÀNH

Có một điều ghi ngay kẻo quên, đọc các bài giới thiệu du lịch, người ta viết rất chi tiết về cháo ám, một loại buffet cháo: Cá lóc đồng chắc thịt, dĩa rau ba bốn loại, chén tương hột, chén mắm, mấy con tôm nõn…cách nấu rất cầu kỳ. Ngày xưa các bà mẹ chồng thường dùng món cháo ám làm bài thi thử tài con dâu mới xem gia đình dạy dỗ tới đâu.

Đến Trà Vinh, hỏi khắp nơi từ bà bán bún ở chợ thâm niên hơn 30 năm, cô bán cháo cá, ông chủ tiệm tạp hóa người Hoa (vì chợt nhớ đến trong một quyển truyện nào đó của Bình Nguyên Lộc đọc hơn 45 năm trước, người Tiều tức Triều Châu coi cháo là món ăn chính, họ nấu cháo còn hạt “trưu trứu”).

Không ai biết. Không ai từng nghe về cái tên cháo ám. Họ đều có phản ứng giống nhau, cười, bảo chắc tên đó được mấy ông nhà báo đặt bậy. Làm tôi đâm ngờ, đặc sản Trà Vinh mà dân Trà không biết!

Trở lại con đường đi tìm hồn phố cũ, sáng hôm sau ở Sóc Trăng, tôi trở lại kinh Maspero bờ đối diện quán bún Cây nhãn, tôi gặp rạp hát Nguyễn Văn Kiển. Cái kiến trúc lừng lẫy một thời làm nên một thị xã phồn hoa bây giờ chỉ còn cái xác. Rạp hát bán điểm tâm, bán cà phê xô bồ hỗn độn. Đậu đại xe trước cửa một tiệm tạp hóa chụp vội tấm hình rồi đi. Thoáng nhìn mặt ông chủ tiệm khó đăm đăm lặng ngắm trời mây, tưởng ông khoác tay đuổi. Nhưng không. Bước đến hỏi ông về rạp Nhị Trưng, ông vồn vã kể và chỉ đường, phis sau ông đó, đường Hai Bà Trưng, phải đánh một tua trở lại vì đường một chiều, một chị khách hàng cũng tham gia tranh nói, rạp này hồi đó tên Dân Ta…đi chậm nhìn bên trái trên cao mới thấy vì phía dưới người ta chia năm xẻ bảy bán hàng. Hai người bản địa hiếu khách líu lo tận tình chỉ dẫn, còn chỉ góc chéo xa xa bên kia sông, căn nhà nhiều tầng xây dở bỏ đó xưa là rạp Hòa An.

Hí viên Nhi Trưng

Trở lại Hai Bà Trưng, nhìn trên cao thấy bốn chữ đúc Điện ảnh Hí viện, điêu tàn sau thời vang bóng. Về hỏi Tuấn Vương Quốc, bạn làm chung hồi VOH và VietNamNet cháu ruột ông già “Hơn nửa đời hư” Vương Hồng Sển. Xác tín đúng là rạp Nhị Trưng của ông Vương Minh Quan, em ông Sển, giờ trong đó còn bàn thờ ông Sển và bà Năm Sa đéc.

Nhắc lại ông Sển mới nhớ những năm 80 chơi với Tuấn, đến dãy nhà sau thuộc Vân Đường Phủ đường Nguyễn Thiện Thuật, Gia Định, vẫn hay gặp bà Năm Sa Đéc ngồi võng phía sau nhà, còn ông lúc đó đang soạn bộ tự điển gì đó, ngày nào cũng lụi hụi với mấy hộp đựng fiche. Tuấn kể nhà trên là của ông, chứa đồ cổ và sách. Con cháu và cả vợ không được bước lên. Giờ cơm, dọn lên đó một mâm, ông ăn một mình. Nhờ Tuấn Vương Quốc mà được ngồi nói chuyện với ông vài lần, giọng ông sang sảng, tiếng Tây làu làu. Đầu những năm 90, khi làm ở báo Người Lao Động, tôi được ông cho mượn bản thảo cuốn hồi ký đánh máy Hơn nửa đời hư, in vài kỳ. Lúc đó sách của ông chưa tái bản.

Vân Đường phủ giờ cũng tàn phai do con cháu phá hơn giữ, các rạp hát xưa trên đường Sóc Trăng trở thành “phế tích”. Hình như cái gì xưa của mình đều không có giá trị văn hóa tinh thần, tiền rồi sẽ biến nó thành cao ốc, khách sạn vài ba sao, nhà hàng hay villa riêng của tỉ phú nào đó vào một thời điểm thích hợp.

Có xưa mới có nay, ai cũng biết và hô hào cửa miệng. Nhưng đập tan nát cái xưa, bán hồn tinh hoa cổ đổi cái nay, quá nhiều người nắm tiền và quyền vẫn đang làm.

Chạnh nghĩ chuyện bên Tây, ville nào có được những di sản như vậy, nếu con cháu không làm thì ắt chính quyền sẽ làm, biến nó thành một bảo tàng gì đó, bán vé cho du khách đến xem. Không nói đâu xa, căn nhà của Jean François Millet, ở làng họa sĩ tiền ấn tượng Barbizon, thành bảo tàng từ 1922. Một ngôi làng nhỏ hàng chục bảo tàng. Còn như nhà của Narcisse Diaz de la Penã không làm bảo tàng thì được gắn bảng trang trọng và bảo tồn nguyên trạng như nó vốn có hồi thế kỷ 19. Đến Barbizon chỉ để thăm chốn xưa của các họa sĩ. Thế thôi. Vậy mà cũng náo nhiệt, nườm nượp khách hàng ngày.

Những ngôi chùa Miên cổ, Sóc Trăng Trà Vinh không hiếm, vài trăm năm tuổi. Tôi không nói nhiều vì có nhiều bài nghiên cứu sâu. Chỉ cảm thấy đồng ý với nhận định: Mỗi ngôi chùa này là một công trình mỹ thuật độc đáo. Nói chuyện với các nhà sư, tôi gọi thầy, họ bảo Phật giáo Nam tông gọi là sư. Họ gần gũi, nhập thế. Tôi thấy, họ không hòa tan vào đời sống thế tục đến mức đi Lexus, Q7 và lấp lánh Iphone 7 Plus…, không phá chùa bằng xây dựng dày đặc, cổ vũ mê tín lễ cúng linh đình.

Ngôi chùa Khmer

TRỞ LẠI VỚI ẤN TƯỢNG 72 GIỜ Ở NGƯỜI TRÀ VINH-SÓC TRĂNG

Hầu như bất cứ ai tôi gặp trên đường, kể cả những thanh niên tướng tá nhiều khi thấy bặm trợn nhưng khi hỏi chuyện, họ đều vui vẻ, tận tình. Cái nền giáo dục gia đình vẫn còn ảnh hưởng sâu đến phong cách ứng xử xã hội của họ: Lịch sự, thật thà, chân thành.

Tôi có cảm giác trong tiếc nuối, hình như những cái xấu, cái vô văn hóa được chuyển hết về Sài Gòn, để lại cho không gian Sa đéc, Trà Vinh, Sóc Trăng những con người còn giữ chất Nam bộ. Tuy rằng, Trà Vinh không phát triển như Sóc Trăng.

Mở ngoặc: Tôi không ấn tượng nhiều với Trà Vinh, ngoài chùa Âng, chùa Vàm Ray. Nếu ông TB dám bỏ hàng trăm tỉ kiến tạo, tôn tạo lại mấy ngôi chùa ở Trà Cú, cũng nên cám ơn ông chứ. Nếu không, lại đổ nát hoang tàn.

Sài Gòn xưa đâu có vậy!

ĐÊM SÓC TRĂNG NHỚ RODEMACK – HAY LÀM GIÀU MÀ KHÔNG CẦN BÁN ĐẤT, BÁN “NƯỚC”.

Đêm Sóc Trăng còn cho tôi thấy lại những dãy phố xưa xây theo kiểu Pháp và đặc trưng cư trú người Hoa, tuy không nguyên vẹn vì thỉnh thoảng dãy phố bị phá bởi một căn lầu 3,4 tầng. Ước gì có cách bảo tồn để người phương xa đến còn có cái để xem. Sài gòn thì thua rồi. Bến Bình Đông nay đã mất, dãy phố cũ đường Hồ Văn Ngà (nay là Lê Thị Hông Gấm) bị xóa đồng loạt, nay nghe đâu chợ Cũ nức tiếng già nửa thế kỷ cũng sắp tiêu vong. Từng ngày từng ngày đã qua, người và đất, nhân danh và địa danh lủi thủi đi vào ký ức.

Thú đam mê của tôi, săn tìm những ngôi làng từ thời Trung cổ, những ngôi làng rực rỡ hoa tươi trên khắp nước Pháp và châu Âu. Và, không chỉ có tôi, du khách khắp nơi kéo về những nơi này. Người ta tìm xem gì? Chắc chắn không chỉ tìm xem mà còn muốn sống trong đó. Sống trong cái không khí trong lành của tiếng vĩ cầm, của chuông thu không…, của làn vọng cổ, của dòng nước chảy trong trẻo trăm năm, của những món ăn truyền thống chất chứa ký ức dân tộc, ký ức con người.

Ở Rodemack, ngôi làng pháo đài Trung cổ vùng Alsace-Lorraine, tỉnh Moselle miền Đông nước Pháp, nhà đá, tường đá, pháo đài đá cổ xưa và đường lót đá. Mấy thế kỷ trước ra sao thì nay vẫn vậy. Dây điện đi ngầm, antenne không được mắc. Phim cổ trang có thể làm ở đây mà không tốn kém dàn dựng cảnh giả. Trên đường, hè phố khắp các hang cùng ngõ hẽm của Rodemack, cơ man là xe hơi sang, Benley hai cửa, Mercedes không mui, Volvo, Audi RS…rồi xe trung cấp, xe compact. Rõ ràng đây là ngôi làng nhà giàu, rõ ràng chủ những chiếc không mui, hai cửa sport nói trên không hẳn là ông già, bà lão nếu không nói là trẻ. Nhưng họ vẫn trân quý ngôi nhà cổ cũ kỹ mấy trăm năm của họ, trân quý những công viên nhỏ, cái phông-ten nước chỉ còn róc rách để xem. Chắc chắn là luật không cho phép, nhưng dẫu có chohọ cũng không chịu biến đất vàng đất bạc của họ thành cao ốc, villa hiện đại sắt thép, kiếng, đèn laser.

Tôi không tìm ra một cửa hàng lưu niệm nào, và chỉ độc nhất một quán ăn kiêm quán cà phê, chỉ bán buổi trưa. Họ không làm thương mại, họ chỉ tôn tạo gìn giữ di sản, tạo village dortois, để thu hút khách đến chiêm ngưỡng. Họ làm việc ở nơi khác và họ tự hào về các giá trị của mình. Từ ngôi làng này, con cháu họ bao đời nay ăn học thành tài, giàu có mà không cần phải bán đất, bán “nước”, bán linh hồn.

Nếu Sóc Trăng, trong nỗ lực tìm cách làm giàu, đừng bán mọi thứ tất tần tật, công nghiệp hóa chung quanh, hồn và thể xác phố cổ vẫn gìn giữ được. Bản sắc là ở đó. Giàu, đâu nhất thiết phải phá hủy mọi thứ? Dòng Maspero vẫn giữ xanh không cho ai xả thải vào!

Thật ra, hồn phố không chỉ chất chứa trong vật thể hữu hình, mà phần chính ở trong con người, trong cái văn hóa giao tiếp và hành xử mà tôi bắt gặp, chỉ vỏn vẹn trong 72 giờ, ở người Sóc Trăng-Trà Vinh.

(Còn tiếp)

THẨM TUYÊN

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY