Tết, đọc những dòng nhật ký…

0
192

TẾT, ĐỌC NHỮNG DÒNG NHẬT KÝ…

Trong ba ngày Tết, có thể nói – với tôi – không có thứ rượu nào nồng hơn “Nhật Ký Nguyên Hồng”. Cho dù đang là những ngày còn nồng ấm với Cách mạng, 1948; hay bầm dập Nhân Văn, từ 1957… quan sát của ông vẫn là quan sát của một nhà văn. Khả năng “đọc hiểu” những quần chúng cốt cán cho đến các bậc đạo cao chức trọng trong làng văn nghệ đều thấu tận tâm can cả.

Nhật Ký Nguyên Hồng là một góc sử của thời đại có nhiều chính sách thực dân hậu thực dân. Thời mà Nguyên Hồng – cũng như Hữu Loan, Phùng Quán – bỏ các vinh hoa phù phiếm nơi thị thành để giữ mình, với câu nói nổi tiếng, “Ông éo chơi với chúng mày…” Thời mà phải đọc chính những con chữ như rứt ruột, cắt máu để viết ra từng đêm của ông chứ vài dòng giới thiệu ở đây là không thể nào chạm tới.

Tết này, cũng rất bất ngờ khi trên các kệ sách, bên cạnh Nhật Ký của một nhà văn tài hoa từng phải về Nhã Nam đánh rơm, gánh thóc như Nguyên Hồng, xuất hiện cuốn nhật ký của một người được chế độ trọng dụng như UVBCT Phạm Quang Nghị. Nhưng, sự thật là một khối đa diện, 500 trang nhật ký “Nơi Ấy Là Chiến Trường” của chàng sinh viên khoa sử được đưa đi B tháng 9-1970 cũng cung cấp nhiều tiết diện rất đáng trân trọng.

Rất khác với Nguyên Hồng, Phạm Quang Nghị, sinh 1949, là một sản phẩm của nền giáo dục XHCN, văn chương không tránh khỏi có những chỗ lên gân. Nhưng, đọc ông, tôi khá ngạc nhiên vì không phải đọc những dòng sáo rỗng [Trừ phần “Ghi chép ở Nam lộ 4″(tr 270-348) là sản phẩm tuyên truyền tức thời]. Có lẽ khi một mình đối diện với “ngọn đèn, trang giấy”, và đặc biệt, trong những ngày bom đạn và sốt rét, đồng đội trút hơi thở cuối cùng bên võng mình… con người tuyên huấn trong ông đã nhường chỗ cho chàng trai trẻ theo ngành sử, đối diện với sên, vắt… đau đáu với mẹ, với quê và phảng phất bóng hình của vài cô gái (L., Ph..)

Đối chiếu với những bản viết tay được in trong “Nơi Ấy Là Chiến Trường”, thấy UVBCT Phạm Quang Nghị đã rất tôn trọng người lính chiến trường Phạm Quang Nghị. Ông đã giữ nguyên những đoạn văn xúc động, chân thực và cả những suy nghĩ, những tư liệu, những đánh giá khá chủ quan ấu trĩ về miền Nam của thời trong R.

Đấy chính là thế mạnh như “thực lục” của thể loại nhật ký. Khi viết cuốn BTC, tới phần Tố Hữu phát biểu phê phán “Đề Dẫn” của Nguyên Ngọc, dù đã hỏi chuyện khá nhiều người trong cuộc, nhưng chỉ khi đối chiếu với đoạn tường thuật rất sống động trong nhật ký Dĩ Vãng Phía Trước của Ngô Thảo, tôi mới tìm ra được cách diễn đạt sao cho chân thực nhất.

Trong mười năm qua, tôi đã đọc hàng trăm cuốn hồi ký (xuất bản và chưa xuất bản) của cả các văn nghệ sỹ, tướng lĩnh và chính khách; nhưng giá trị tư liệu đáng tin cậy nhất, theo tôi, là nhật ký. Rất tiếc thể loại này không nhiều. Chính vì thế mà thật may mắn khi Tết này được đọc cả Nguyên Hồng và Phạm Quang Nghị.

TRƯƠNG HUY SAN

NO COMMENTS